هواداران مخدوم عالم، فرمانده ارشد ازبیکتبار طالبان در ولایت فاریاب اعتراض و خیمه تحصن برپا کردند. مخدوم عالم روز چهارشنبه، ۲۲ جدی در شهر مزارشریف مرکز ولایت بلخ بازداشت شده است.
بازداشت این فرمانده طالبان، آغاز جرقهی اعتراض هودارانش علیه طالبان بود. محل اعتراض جاده «سنایی» شهر میمنه بود. معترضان خشمگین و طالبان ازبیکتبار با سلاحهای سبک و سنگین راهپیمایی اعتراضی شکل دادند و بیدرنگ خواستار رهایی مخدوم عالم شدند.
این نخستین اعتراض علیه طالبان با زور اسلحه در افغانستان بوده است. ازبیکتباران به طالبان خط و نشان کشیدهاند که هر نوع برخورد «قومی» با ساکنان شمال را با تظاهرات مدنی و حتا با میل اسلحه پاسخ میدهند.
در چندین ویدیو از اعتراضهای هواداران فرمانده طالبان که در شبکههای اجتماعی به نشر رسیده دیده میشود که معترضان تجهیزات نظامی برخی از طالبان پشتون را گرفتهاند.
روایت چندین شاهد عینی، از اعتراض فاریابیها این چنین است: «معترضان خشمگین [هواداران مخدوم عالم] موتر رنجر طالبان را خلع سلاح کردند، یک موتر ملکی طالبان پشتون را تخریب کردند و دو طالب دیگر را از موتورسایکل پیاده کردند و تجهیزاتشان را گرفتند.»
یکی از شاهدان عینی به هرات تایمز میگوید که طالبان پشتون که در صف معترضان داخل و یا نزدیک میشد، از سوی معترضان خلع سلاح شده است.
معترضان هوادار مخدوم عالم شعارهای «الله اکبر» و «زنده باد مخدوم عالم» سر دادهاند و افراد مسلح در صفهای نخست معترضان قرار داشتند، معترضان را به سر دادن شعار تشویق کردند.
معترضان از طالبان میخواهند که در کنار رهایی بدون قید و شرط مخدوم عالم، از هر نوع اقدام مبنی بر حذف ازبیکتباران از بدنه اصلی قدرت پرهیز کند.
اتهام سنگین
بلال کریمی، معاون سخنگوی طالبان در واکنش به اعتراض فاریاب در تویتی نوشته است: «شماری از مردم فاریاب پس از بازداشت یک تن از سوی استخبارات تظاهرات کردهاند. در حال حاضر وضعیت کنترل شده و به مردم قناعت داده شده است. فعلا در هیچ جای مشکل نیست.»
کریمی در مورد هویت فرد بازداشتشده چیزی نگفته است.
نقیبالله فایق، والی سابق فاریاب به روزنامه اطلاعات روز میگوید که حکم جلب صلاحالدین ایوبی، مخدوم عالم و قاری وکیل سه روز پیش از سوی طالبان صادر شده بود: «به قاری صلاحالدین و مخدوم عالم گفته شده است که وقتی ارگ را تصرف کردند، پول دزدی شده و همچنین در زمان سقوط حکومت سلاحهای زیادی غنیمت گرفتید، اما مقدار کمی به امارت تحویل دادید. طالبان همچنین بر این دو عضو برجسته شان اتهام بستند که مردم از آنان شکایت دارند.»
او این اتهامات را دلیلی مبنی بر ترس طالبان از قدرت گرفتن بیشتر فرماندهان ازبیکتبارشان میداند: «وقتی ما [از افغانستان] خارج شدیم، طالبان از مردمداری این فرماندهان ازبیک ترسیدند و بهانه جور کردند که آنان را دستگیر کنند و از صحنه خارج کنند تا در آینده برایشان مشکل پیش نشود.»
در روز سقوط کابل، قاری صلاحالدین ایوبی با جنگجویان تحت امرش وارد ارگ ریاستجمهوری شد و از پشت میز کار اشرف غنی، رییسجمهور فراری افغانستان بهگونهی زنده با تلویزیون الجزیره مصاحبه کرد.
قاری صلاحالدین والی نامنهاد طالبان در ولایت فاریاب بود و در سال ۲۰۱۵ توسط نیروهای امنیت ملی بازداشت شد، اما در سال ۲۰۱۸ میلادی با زندانیان تبادله شد. او یکی از چهرههای تأثیرگذار روی طالبان ازبیکتبار قلمداد میشود.
سکوت طالبان
مولوی عبدالسلام حنفی، معاون دوم رییسالوزرای طالبان ازبیکتبار است و قبلا عضو هیأت مذاکرهکنندهی طالبان با جمهوری اسلامی افغانستان بود.
آقای حنفی، زاده ولسوالی درزاب است. این ولسوالی تا سقوط رژیم طالبان توسط ائتلاف جهانی به رهبری ایالات متحده امریکا، جزء فاریاب بود و در ۲۰ سال اخیر جزء تشکیلات اداری ولایت جوزجان شد.
ازبیکتباران معترض هوادار مخدوم عالم در فاریاب از عبدالسلام حنفی میخواهند که از حقوقشان در حکومت طالبان دفاع کند و اجازه ندهد که ازبیکتباران به حاشیه بروند. تاکنون عبدالسلام حنفی دربارهی اعتراضهای فاریاب سکوت کرده است. بسیاریها منتظر موضعگیریاش هستند.
نقیبالله فایق میگوید که عبدالسلام حنفی قدرت لازم برای دفاع از حقوق ازبیکتباران را در حکومت سرپرست طالبان ندارد: «عبدالسلام حنفی مثل سرور دانش است و کسی نیست که از حقوق مردم خود دفاع کند. او مفکوره بسته خود را دارد و با مردم در ارتباط نیست و بسیاری مردم هم وی را نمیشناسند.»
آقای فایق هشدار میدهد که پاکسازی صفوف طالبان از ازبیکتباران بهشدت جریان دارد.